φεγγάρι του μεσημεριού

26 11 2012

Το φεγγάρι γεμίζει κι ανατέλλει μες στο μεσημέρι. Ένα λευκό μπαλόνι σκαρφαλώνει τον αίθριο ουρανό. Βαδίζω ψηλά πλάι στη θάλασσα, ανάμεσα στους ευκαλύπτους, τις μικρές ελιές, τα πεύκα. Κανείς όσο φαίνεται. Στέκομαι. Κανείς όσο ακούγεται. Και μόνο η ανάσα του ανέμου. Μένω ακίνητη κάτω απ’ αυτή τη σκιά. Πουλιά. Κι ένας ήσυχος κυματισμός. Κοιτάζω γύρω: τα νερά χρυσά κι ασημένιοι βράχοι.
Ψηλά, τα κάστρα. Άνθρωποι έχουν πολεμήσει εδώ σε άλλους καιρούς σαν κι αυτόν. Έχουν υψώσει σημαίες, έχουν κατεβάσει σημαίες. Έχουν ποτίσει το χώμα απ’ τις φλέβες ανθρώπων. Σκέφτομαι, τι έγραφε η Λητώ χτες: Είναι στη φύση των ανθρώπων; Μα, δεν μπορεί. Δεν μπορεί να είναι στη φύση των ανθρώπων να ζουν με τρόπο που δεν τους αρέσει. Δεν μπορεί να είναι στη φύση των ανθρώπων να βλάπτουν ο ένας τον άλλο, να σκοτώνονται. Άραγε, τότε, γιατί δεν καταφέρνουμε ν’ αλλάξουμε αυτόν τον κόσμο παρά την τόση προσπάθεια και παρά τη μεγάλη επιθυμία;
Γυρίζω το πρόσωπό μου στο φεγγάρι του μεσημεριού: θέλω μι’ απάντηση τώρα, δεν μπορεί εσύ κάτι παραπάνω από κει πάνω θα ξέρεις, θέλω μι’ απάντηση: Γιατί δεν μπορούμε να πετύχουμε αυτό που τόσο λαχταράμε; Γιατί μόλις κάνουμε λίγα βήματα προόδου τα γκρεμίζουμε όλα – μ’ έναν πόλεμο, με μια οικονομική κρίση, και με τα δύο – κι αρχίζουμε πάλι από την αρχή; Γιατί δεν μπορούμε να εγκαταστήσουμε την ειρήνη και την ευημερία για όλον τον κόσμο; Γιατί δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς φρουρούς και φρούρια; Γιατί δεν καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχουν άλλοι, ότι όλοι είμαστε εμείς;
Μάλλον πολλές ερωτήσεις για μιαν απάντηση, αποφασίζω. Και, μην ξέροντας να περιμένω, μην αντέχοντας πια την υπέροχη ησυχία, βάζω πάλι τον βηματισμό μου με ρυθμό ν’ ακούγεται πάνω στο χαλίκι. Στην τελευταία στροφή του δρόμου προβάλει ένας ήσυχος κόλπος που ανοίγει στη δύση μια μακριά αμμουδιά. Εκεί, στη μέση της θάλασσας που αγκαλιάζει, ένα νησί, ένα τόσο δα μικρό νησί ακατοίκητο, όσο ξέρω την ιστορία του τόπου.
Γιατί κατοικούμε πάνω στα ερείπια του κόσμου που καταστρέφουμε. Δεν έχουμε τολμήσει να καλλιεργήσουμε καινούργια χώματα, να χτίσουμε με καινούργια πέτρα, να σκεφτούμε καινούργιες σκέψεις. Δεν έχουμε οραματιστεί τον κόσμο αληθινά κι απ’ την αρχή καινούργιο κι αλλιώτικο. Έχουμε δώσει το δικαίωμα στην κρίση μας να ονομάζει εκείνο από το οποίο θέλει ν’ απαλλαγεί, μα δεν έχουμε δώσει όνομα σ’ εκείνο το οποίο θέλουμε να δημιουργήσουμε.





who is Ayn Rand

18 11 2012

Χτες, η συζήτηση μ’ ένα φίλο μου θύμισε την Ayn Rand. Έχω διαβάσει πριν από μερικά χρόνια τα μυθιστορήματά της στο πρωτότυπο. Έχω κρατήσει στη μνήμη μου τον συναρπαστικό κόσμο των ηρώων της, που μάχονται για την προσωπική τους ευτυχία, δίνουν τον καλλίτερό τους εαυτό σε αυτό με το οποίο καταπιάνονται, απολαμβάνουν την ερωτική τους ζωή, ο έρωτας τους δίνει την ώθηση ν’ αναγνωρίσουν την ατομική τους οντότητα. Σε πείσμα των καιρών και των έξωθεν επιρροών, βάζουν τα δυνατά τους να χρησιμοποιήσουν το μέγιστο των ικανοτήτων τους και βρίσκουν ικανοποίηση μόνο στο τελειότερο δυνατό αποτέλεσμα του έργου τους.
Θυμάμαι, επίσης, στις τελευταίες σελίδες κάθε βιβλίου περιληπτικές σημειώσεις για μια φαινομενικά φρέσκια φιλοσοφία που φέρεται να θεμελίωσε η συγγραφέας, την οποία έχει ονομάσει objectivism. Σήμερα, ψάχνοντας στο διαδίκτυο για έναν σύνδεσμο να στείλω στο φίλο μου για να του συστήσω την Ayn Rand και τον Atlas Shrugged, βρέθηκα μπρος σε μια νέα νεοελληνική λέξη. Έναν καινούργιο -ισμό. Κατανοούμε πιο εύκολα τους κινδύνους στη μητρική μας γλώσσα;
Η μηχανή αναζήτησης, με κριτήριο το όνομα της συγγραφέως με ελληνικούς χαρακτήρες, μου δίνει τριάντα σελίδες αποτελέσματα. Τι συνέβη; Είναι απλό: τα βιβλία της Ayn Rand μεταφράζονται στα ελληνικά. Ενθουσιάζομαι. Αρχίζω να διαβάζω: σχόλια, συνεντεύξεις, παρουσιάσεις, αποσπάσματα – τα πάντα, όλα. Ο ενθουσιασμός κομπιάζει, βαριανασαίνει, εκπνέει.
Πρώτα,οι τίτλοι: Οι τίτλοι θα έπρεπε να μεταφράζονται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια. Κι ας μην είναι ισχυροί στη γλώσσα του μεταφράσματος. Κι ας μην είναι άμεσα κατανοητοί, ίσως. Θα δοθεί από το κείμενο η ευκαιρία στον αναγνώστη να επιστρέψει στον τίτλο. Θέλω να δω αυτή την πράξη τόλμης στη χρήση της γλώσσας. Άλλωστε, ο Άτλας, όχι, καθόλου δεν επαναστάτησε. Απλώς, ανασήκωσε τους ώμους του, γύρισε την πλάτη του σε αυτό που συνέβαινε και το οποίο απαιτούσε απ’ αυτόν ν’ απαρνηθεί τη βούλησή του, να παραιτηθεί από τις επιδιώξεις του, να μειώσει τις επιδόσεις του, να μικρύνει στο ελάχιστο την προσπάθεια και στο χειρότερο το αποτέλεσμα του έργου του – και πήρε το δρόμο του για τον τόπο στον οποίο μπόρεσε τελικά να πραγματοποιήσει το όνειρό του: να υλοποιήσει έναν καλύτερο και καλλίτερο κόσμο και να ζήσει εκεί, κρυμμένος από τους κοινούς θνητούς, ανάμεσα σε φίλους και αγαπημένους Άτλαντες.
Ύστερα, οι παρουσιάσεις: Κανένας υπεράνθρωπος και κανένας άθλιος δε χωρά στα μυθιστορήματα της Ayn Rand και μακριά από αυτήν η αιώνια μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό. Η συγγραφέας μένει πιστή στο πλαίσιο της πραγματικής ζωής, που ζουν οι άνθρωποι πάνω στη γη δεσμευμένοι στο νόμο της βαρύτητας. Ξεχωρίζει, ωστόσο, τους ανθρώπους σε δυο κατηγορίες. Από τη μια αυτούς που ζουν περιορισμένοι από τις συνθήκες και τις πεποιθήσεις σ’ έναν φαύλο κύκλο αλληλεξαρτήσεων που δεν τους αφήνει ν’ ανασάνουν. Και από την άλλη εκείνους που τα καταφέρνουν – με σθεναρή, επίμονη κι επίπονη προσπάθεια – να διατηρήσουν διαυγή τη βούλησή τους και να υλοποιήσουν το όνειρό τους στη διάρκεια της ζωής τους.
Έπειτα, οι ερωτήσεις: Βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσες τις ερωτήσεις, ιδιαίτερα αν γεννούν και άλλες – κι ας μένουν κάποιες δίχως απάντηση. Αλλά μια ερώτηση που επαναλαμβάνεται για να μείνει, τέλος, αναπάντητη ως μετά την τελεία και την παύλα του κειμένου με οδηγεί αναπόφευκτα σε μεγάλη περιέργεια. Και δεν ξέρω πώς μπορώ ν’ ανακαλύψω μόνη μου την απάντηση στις ερωτήσεις που θέτει η εκδότρια στον εαυτό της παρά ξεκινώντας από το να θέσω κι εγώ με τη σειρά μου ερωτήσεις: Γιατί η Ayn Rand; Γιατί τώρα η Ayn Rand; Γιατί πάντα η Ayn Rand; (1) Γιατί το έργο της θεωρείται άξιο; (2) Γιατί είναι δημοφιλής και θα έχει εμπορική επιτυχία; (3) Γιατί είναι ώρα να διαδοθεί η φιλοσοφία της στην Ελλάδα;
Αυτό πάλι: Ένα νέο φιλοσοφικό σύστημα; Ή, μήπως, αρχαίο; Ή, μήπως, όχι φιλοσοφικό; Καθώς φαίνεται γίνεται πολύ συστηματική δουλειά για τη διάδοσή του. Ή, την εκ νέου διάδοσή του. Ή, την ανανεωμένη έκδοσή του. Είναι ένα πράγμα να σε εμπνέει ένας άνθρωπος, ένας φανταστικός άνθρωπος, ο ήρωας ενός μυθιστορήματος και να καταλήγεις, ελεύθερα, ν’ αλλάξεις τον τρόπο της σκέψης σου. Είναι ένα άλλο πράγμα να σε διδάσκουν με όλους τους τρόπους και όλα τα μέσα σε όλα τα πεδία και τα επίπεδα με ποιους τρόπους να σκέφτεσαι ελεύθερα. Και αυτά τα δυο πράγματα είναι απολύτως αντίθετα. Και χρειάζεται αδιάλειπτη εγρήγορση για να ξεχωρίζουμε τις δικές μας σκέψεις από εκείνες που άλλοι σπέρνουν μέσα στο νου μας.
Ο ενθουσιασμός μπορεί ν’ αναστηθεί; Το βιβλίο μου βρίσκεται 150 χιλιόμετρα μακριά απόψε κι έτσι, μην έχοντας τη δυνατότητα να μπω στον πειρασμό του μεταφραστή, απολαμβάνω ένα προς ένα τα πολύ καλά μεταφρασμένα προδημοσιευμένα κείμενα.





γαλανές ώρες

10 11 2012

Ως και η θάλασσα σωπαίνει, ήσυχη τη σέρνει ο άνεμος στα πόδια μου, γυμνά, τόσο δα βυθισμένα στη μαλακή άμμο, βρεγμένη αλμύρα
Ο ήλιος φεύγει απέναντι στα μάτια μου, ποτάμι πλατύ φως απλώνει, με καλεί, βαδίζω προς το μέρος του, το νερό ψηλώνει
Βουτώ αθόρυβα, αφήνω το μπλε να με κρατά ελαφριά στη ράχη του, κλείνω τα μάτια, χρώματα έχουν φωλιάσει
Η ακτή επιστρέφει στην εσπερινή σκιά, λίγη ψύχρα εκπνέει ο αέρας, πουλιά σε φιλόξενες φυλλωσιές
Η διαδρομή δεν αποφεύγει τη νύχτα κι ο ουρανός έχει ανάψει τ’ αστέρια μου





θάλασσα

8 11 2012
θαλασσα

“sea before us” phot@rt by Aeglie

Το μεσημέρι κρατά το καλοκαίρι αγκαλιά
Βαδίζω πλάι της ώρα πολλή και, τότε
Βουτώ το κορμί ζεστό στα δροσερά νερά της
Απλώνει πάντα ολόγυρα το μπλε για μένα
Ανακουφίζει τη φωτιά που καίω μέσα μου
Ακυρώνει τη βαρύτητα στην οποία έχω αγκιστρωθεί
για να χαράσσω τα ίχνη του βηματισμού
στο έδαφος που ντύθηκε προς πλάνη ο πλανήτης
και κρύβει τη φωτιά που καίει μέσα του
Αντιστέκομαι με βία κάθε τόσο στην άνωση
και στην ελαφρύτητα της εγκατάλειψης
Βυθίζομαι ν’ απαγκιάσω απ’ τον κυματισμό
Ανοίγω τα μάτια θολά στο βυθό, το νου διαυγή
στην ειρήνη που εντός μου προστατεύω
Ανεβαίνω με τις χούφτες σφιχτές άμμο βρεγμένη
Αφήνω τον αφρό να την πάρει ξανά
μες απ’ τα δάχτυλά μου
Ο ίδιος άργιλος σχηματίζει τα χέρια μου





Vespers, by Louise Glück

5 11 2012

εσπερινό ποίημα

Στην παρατεταμένη σου απουσία, μου επιτρέπεις
τη χρήση της γης, προσδοκώντας
να αποδώσει κάτι η επένδυση. Πρέπει να αναφέρω
ότι απέτυχα σε ό,τι μου ανατέθηκε, κυρίως
στην καλλιέργεια τομάτας.
Νομίζω δεν έπρεπε να ενθαρρυνθώ να καλλιεργήσω
τομάτες. Ή, αν έπρεπε, εσύ όφειλες να κρατάς
μακριά τις δυνατές βροχές, τις κρύες νύχτες που έρχονται
τόσο συχνά εδώ, ενώ αλλού έχει
δώδεκα βδομάδες καλοκαίρι. Όλο αυτό
σου ανήκει: ωστόσο,
φύτεψα τους σπόρους, είδα τους πρώτους βλαστούς
σαν φτερούγες να σχίζουν το χώμα, κι η καρδιά μου
ράγισε από το μαρασμό, το μαύρο σημάδι τόσο γρήγορα
να εξαπλώνεται σε κάθε σειρά. Αμφιβάλλω
αν έχεις καρδιά, με την έννοια που εμείς αντιλαμβανόμαστε
αυτόν τον όρο. Εσύ που δεν ξεχωρίζεις
τους νεκρούς από τους ζωντανούς, που είσαι, άρα,
απρόσβλητος από προμηνύματα, δε γνωρίζεις
πόσο τρόμο υποφέρουμε, το μαραμένο φύλλο,
τα κόκκινα φύλλα του σφένδαμου που πέφτουν
ακόμα και τον Αύγουστο, στο πρώιμο σκοτάδι: είμαι υπεύθυνη
γι’ αυτά τα φυτά.

Vespers, by Louise Glück





child and moon

1 11 2012

Clouds spread now apart
It’s revealed full, clear, silverwhite
It floats up into the ocean sky
You give your hand in mine
You can fearlessly look beyond and high
Around the corner, down on the earth
there is a child
all day long has eaten nothing

greek version








%d bloggers like this: