who is Ayn Rand

18 11 2012

Χτες, η συζήτηση μ’ ένα φίλο μου θύμισε την Ayn Rand. Έχω διαβάσει πριν από μερικά χρόνια τα μυθιστορήματά της στο πρωτότυπο. Έχω κρατήσει στη μνήμη μου τον συναρπαστικό κόσμο των ηρώων της, που μάχονται για την προσωπική τους ευτυχία, δίνουν τον καλλίτερό τους εαυτό σε αυτό με το οποίο καταπιάνονται, απολαμβάνουν την ερωτική τους ζωή, ο έρωτας τους δίνει την ώθηση ν’ αναγνωρίσουν την ατομική τους οντότητα. Σε πείσμα των καιρών και των έξωθεν επιρροών, βάζουν τα δυνατά τους να χρησιμοποιήσουν το μέγιστο των ικανοτήτων τους και βρίσκουν ικανοποίηση μόνο στο τελειότερο δυνατό αποτέλεσμα του έργου τους.
Θυμάμαι, επίσης, στις τελευταίες σελίδες κάθε βιβλίου περιληπτικές σημειώσεις για μια φαινομενικά φρέσκια φιλοσοφία που φέρεται να θεμελίωσε η συγγραφέας, την οποία έχει ονομάσει objectivism. Σήμερα, ψάχνοντας στο διαδίκτυο για έναν σύνδεσμο να στείλω στο φίλο μου για να του συστήσω την Ayn Rand και τον Atlas Shrugged, βρέθηκα μπρος σε μια νέα νεοελληνική λέξη. Έναν καινούργιο -ισμό. Κατανοούμε πιο εύκολα τους κινδύνους στη μητρική μας γλώσσα;
Η μηχανή αναζήτησης, με κριτήριο το όνομα της συγγραφέως με ελληνικούς χαρακτήρες, μου δίνει τριάντα σελίδες αποτελέσματα. Τι συνέβη; Είναι απλό: τα βιβλία της Ayn Rand μεταφράζονται στα ελληνικά. Ενθουσιάζομαι. Αρχίζω να διαβάζω: σχόλια, συνεντεύξεις, παρουσιάσεις, αποσπάσματα – τα πάντα, όλα. Ο ενθουσιασμός κομπιάζει, βαριανασαίνει, εκπνέει.
Πρώτα,οι τίτλοι: Οι τίτλοι θα έπρεπε να μεταφράζονται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια. Κι ας μην είναι ισχυροί στη γλώσσα του μεταφράσματος. Κι ας μην είναι άμεσα κατανοητοί, ίσως. Θα δοθεί από το κείμενο η ευκαιρία στον αναγνώστη να επιστρέψει στον τίτλο. Θέλω να δω αυτή την πράξη τόλμης στη χρήση της γλώσσας. Άλλωστε, ο Άτλας, όχι, καθόλου δεν επαναστάτησε. Απλώς, ανασήκωσε τους ώμους του, γύρισε την πλάτη του σε αυτό που συνέβαινε και το οποίο απαιτούσε απ’ αυτόν ν’ απαρνηθεί τη βούλησή του, να παραιτηθεί από τις επιδιώξεις του, να μειώσει τις επιδόσεις του, να μικρύνει στο ελάχιστο την προσπάθεια και στο χειρότερο το αποτέλεσμα του έργου του – και πήρε το δρόμο του για τον τόπο στον οποίο μπόρεσε τελικά να πραγματοποιήσει το όνειρό του: να υλοποιήσει έναν καλύτερο και καλλίτερο κόσμο και να ζήσει εκεί, κρυμμένος από τους κοινούς θνητούς, ανάμεσα σε φίλους και αγαπημένους Άτλαντες.
Ύστερα, οι παρουσιάσεις: Κανένας υπεράνθρωπος και κανένας άθλιος δε χωρά στα μυθιστορήματα της Ayn Rand και μακριά από αυτήν η αιώνια μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό. Η συγγραφέας μένει πιστή στο πλαίσιο της πραγματικής ζωής, που ζουν οι άνθρωποι πάνω στη γη δεσμευμένοι στο νόμο της βαρύτητας. Ξεχωρίζει, ωστόσο, τους ανθρώπους σε δυο κατηγορίες. Από τη μια αυτούς που ζουν περιορισμένοι από τις συνθήκες και τις πεποιθήσεις σ’ έναν φαύλο κύκλο αλληλεξαρτήσεων που δεν τους αφήνει ν’ ανασάνουν. Και από την άλλη εκείνους που τα καταφέρνουν – με σθεναρή, επίμονη κι επίπονη προσπάθεια – να διατηρήσουν διαυγή τη βούλησή τους και να υλοποιήσουν το όνειρό τους στη διάρκεια της ζωής τους.
Έπειτα, οι ερωτήσεις: Βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσες τις ερωτήσεις, ιδιαίτερα αν γεννούν και άλλες – κι ας μένουν κάποιες δίχως απάντηση. Αλλά μια ερώτηση που επαναλαμβάνεται για να μείνει, τέλος, αναπάντητη ως μετά την τελεία και την παύλα του κειμένου με οδηγεί αναπόφευκτα σε μεγάλη περιέργεια. Και δεν ξέρω πώς μπορώ ν’ ανακαλύψω μόνη μου την απάντηση στις ερωτήσεις που θέτει η εκδότρια στον εαυτό της παρά ξεκινώντας από το να θέσω κι εγώ με τη σειρά μου ερωτήσεις: Γιατί η Ayn Rand; Γιατί τώρα η Ayn Rand; Γιατί πάντα η Ayn Rand; (1) Γιατί το έργο της θεωρείται άξιο; (2) Γιατί είναι δημοφιλής και θα έχει εμπορική επιτυχία; (3) Γιατί είναι ώρα να διαδοθεί η φιλοσοφία της στην Ελλάδα;
Αυτό πάλι: Ένα νέο φιλοσοφικό σύστημα; Ή, μήπως, αρχαίο; Ή, μήπως, όχι φιλοσοφικό; Καθώς φαίνεται γίνεται πολύ συστηματική δουλειά για τη διάδοσή του. Ή, την εκ νέου διάδοσή του. Ή, την ανανεωμένη έκδοσή του. Είναι ένα πράγμα να σε εμπνέει ένας άνθρωπος, ένας φανταστικός άνθρωπος, ο ήρωας ενός μυθιστορήματος και να καταλήγεις, ελεύθερα, ν’ αλλάξεις τον τρόπο της σκέψης σου. Είναι ένα άλλο πράγμα να σε διδάσκουν με όλους τους τρόπους και όλα τα μέσα σε όλα τα πεδία και τα επίπεδα με ποιους τρόπους να σκέφτεσαι ελεύθερα. Και αυτά τα δυο πράγματα είναι απολύτως αντίθετα. Και χρειάζεται αδιάλειπτη εγρήγορση για να ξεχωρίζουμε τις δικές μας σκέψεις από εκείνες που άλλοι σπέρνουν μέσα στο νου μας.
Ο ενθουσιασμός μπορεί ν’ αναστηθεί; Το βιβλίο μου βρίσκεται 150 χιλιόμετρα μακριά απόψε κι έτσι, μην έχοντας τη δυνατότητα να μπω στον πειρασμό του μεταφραστή, απολαμβάνω ένα προς ένα τα πολύ καλά μεταφρασμένα προδημοσιευμένα κείμενα.








%d bloggers like this: